پس از نزدیک به یک قرن تلاش، گرجستان توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) بهعنوان کشوری عاری از مالاریا تأیید شد. با اعلام امروز، گرجستان به جمع ۴۵ کشور و یک منطقه که به این دستاورد مهم رسیدهاند، پیوست.
دکتر تدروس آدهانوم قبریسوس، مدیرکل سازمان بهداشت جهانی، گفت: «امروز ما به مردم گرجستان برای دههها اقدامات هدفمند و مستمر برای ریشهکنی مالاریا، یکی از قاتلان اصلی جهان، تبریک میگوییم. تعهد و موفقیت گرجستان به ما امید میدهد که دنیایی بدون مالاریا ممکن است.»
دکتر هانس هنری پی. کلوگه، مدیر منطقهای WHO برای اروپا، افزود: «این یک دستاورد بزرگ است که باید به آن افتخار کرد؛ با موفقیت گرجستان، منطقه اروپایی سازمان بهداشت جهانی یک قدم دیگر به صدور گواهینامه بهعنوان اولین منطقه عاری از مالاریا در جهان نزدیکتر شده است. این اتفاق بهطور اتفاقی رخ نداده؛ بلکه نتیجه سرمایهگذاری مداوم، تعهد کارکنان حوزه سلامت و تلاشهای هدفمند در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر تمام موارد مالاریا بوده است.»
گواهینامه ریشهکنی مالاریا زمانی از سوی WHO صادر میشود که کشوری ثابت کرده باشد، بدون هیچگونه تردید، زنجیره انتقال بومی این بیماری در سراسر کشور حداقل به مدت سه سال متوالی قطع شده است.
چالشی دیرینه
مالاریا از دیرباز گرجستان را گرفتار کرده بود. پیش از آغاز تلاشهای سیستماتیک برای کنترل این بیماری در اوایل دهه ۱۹۰۰، حداقل سه گونه انگل مالاریا شامل P. falciparum، P. malariae و P. vivax در این کشور بومی بودند. در دهه ۱۹۲۰، تخمین زده میشد که حدود ۳۰ درصد جمعیت گرجستان به مالاریای ناشی از گونه P. vivax مبتلا بودند.
تا سال ۱۹۴۰، برنامههای گسترده کنترل پشه بههمراه دسترسی بهتر به امکانات تشخیص و درمان، موارد ابتلا به مالاریا را بهطور قابل توجهی کاهش داد. با این حال، در سالهای جنگ جهانی دوم، به دلیل جابهجایی جمعیت و فشار بر سیستمهای بهداشتی، موارد ابتلا دوباره افزایش یافت.
در دوره پس از جنگ، گرجستان یک برنامه فشرده برای ریشهکنی مالاریا آغاز کرد که شامل استفاده از داروهای جدید، اسپری حشرهکشها و نظارت دقیق بر وضعیت حشرات بود. این کارزار موفق شد انتقال P. falciparum را تا سال ۱۹۵۳، P. malariae را تا ۱۹۶۰ و P. vivax را تا ۱۹۷۰ متوقف کند.
گرجستان به مدت ۲۵ سال عاری از مالاریا باقی ماند، اما تا سال ۲۰۰۲، این بیماری با ثبت ۴۷۴ مورد دوباره در کشور ظاهر شد.
تعهدات جدید برای مقابله با بیماری
در سال ۲۰۰۵، گرجستان همراه با ۹ کشور دیگر در منطقه اروپایی WHO، بیانیه تاشکند را امضا کرد و تعهد خود را برای ریشهکنی مالاریا تأیید کرد. مداخلات تقویتشدهای که پس از آن انجام شد، بهطور چشمگیری شیوع مالاریا را در گرجستان کاهش داد و آخرین مورد بومی این بیماری در سال ۲۰۰۹ ثبت شد. تا سال ۲۰۱۵، همه ۵۳ کشور منطقه اروپایی WHO، از جمله گرجستان، گزارش دادند که هیچ مورد بومی مالاریا وجود ندارد.
برای جلوگیری از بازگشت انتقال مالاریا در این منطقه، امضاکنندگان اولیه بیانیه تاشکند در سال ۲۰۱۷ بیانیه عشقآباد را صادر کردند و متعهد شدند که همه تلاشها را برای باقی ماندن در وضعیت عاری از مالاریا انجام دهند. در حال حاضر، ترکیه تنها کشور در منطقه اروپایی WHO است که هنوز گواهینامه ریشهکنی مالاریا را دریافت نکرده است.
در سال ۲۰۲۴، طی فرآیند صدور گواهینامه گرجستان بهعنوان کشور عاری از مالاریا، اعضای گروه مشورتی فنی در زمینه ریشهکنی مالاریا و صدور گواهینامه، که یک نهاد مستقل مشاورهای سازمان بهداشت جهانی است، تأیید کردند که گرجستان دارای یک سیستم بهداشتی کارآمد و منابع کافی، همکاری قوی بین بخش دولتی و خصوصی، و تعهد سیاسی برای حفظ وضعیت عاری از مالاریا است. WHO
